Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Klinik Psikoloğu Aleyna Damla Özcan, ağır suçlulara yönelik ilginin arkasında hibristofili, kurtarma arzusu, tehlike algısı ve sosyal medyanın etkisi gibi farklı dinamiklerin bulunabileceğine dikkat çekiyor.
Toplumun büyük bölümünde korku, öfke ve dehşet uyandıran bir kişi, nasıl oluyor da bazı insanlar için romantik bir ilgi nesnesine dönüşebiliyor? Ağır suçlarla ilişkilendirilen kişilere aşk mektupları yazılması, onlarla romantik ilişkiler kurulması ve sosyal medyada hayranlık içeren yorumların paylaşılması, insan davranışlarının dikkat çeken yönlerinden birini oluşturuyor. Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Klinik Psikoloğu Aleyna Damla Özcan'a göre, bu ilgiyi yalnızca suçluya duyulan romantik çekimle açıklamak yeterli değil. Kişinin fiziksel görünümü, temsil ettiği güç, tehlikenin yarattığı heyecan, onu değiştirme arzusu veya sosyal medyada görünür olma isteği de bu davranışların anlaşılmasında dikkate alınabilecek etkenler arasında yer alıyor.
HİBRİSTOFİLİ NEDİR? AĞIR SUÇLUYA DUYULAN ROMANTİK İLGİ
Klinik Psikolog Aleyna Damla Özcan'ın değerlendirmesinde öne çıkan kavramlardan biri hibristofili. Bu kavram, ağır suçlar işlemiş kişilere yönelik romantik veya cinsel çekimi ifade etmek için kullanılıyor. Geçmişte ağır suçlardan hüküm giymiş kişilerin aşk mektupları alması, hayranlarıyla romantik ilişkiler kurması ve cezaevindeyken evlenmesi, bu konunun farklı örneklerini oluşturuyor. Bu konuda önemli noktalardan biri de suç işleyen bir kişinin sosyal medyada ilgi görmesinin her zaman hibristofiliyle açıklanamayacak olması. Bazı kişiler için fiziksel görünüm ön plana çıkarken bazıları güç, tehlike veya ulaşılması güç olma algısından etkilenebiliyor. Bazı durumlarda ise romantik bir ilgi bulunmaksızın merak, gündeme katılma veya sosyal medyada görünür olma isteği benzer davranışlara yol açabiliyor.
“BENİM SEVGİLİM DEĞİŞİR” DÜŞÜNCESİ NASIL GELİŞİYOR?
Klinik Psikolog Aleyna Damla Özcan'a göre, suç işleyen kişinin geçmiş yaşam öyküsüne odaklanmak, ona yönelik algının değişmesinde rol oynayabiliyor. Çocuklukta yaşanan olumsuz deneyimler, aile ilişkileri ve travmalar, bazı kişilerde suç işleyen bireyi anlama ve ona karşı empati geliştirme isteği doğurabiliyor.
Ancak Özcan'ın ele aldığı bu çerçevede önemli bir ayrım bulunuyor: Bir kişinin geçmişte yaşadıklarını anlamaya çalışmak, işlediği suçları mazur görmek anlamına gelmiyor. Empati, zaman zaman suçun sorumluluğunu ikinci plana iten bir anlayışa dönüşebiliyor. Böyle durumlarda suç işleyen kişi, davranışlarının sorumluluğunu taşıyan biri olmaktan çok, geçmişte yaşadıklarının sonucunda bu noktaya gelmiş ve kurtarılmayı bekleyen biri olarak algılanabiliyor.Bu yaklaşım bazı kişilerde “Benim sevgimle değişebilir” düşüncesiyle de birleşebiliyor. Kişi, kendisini karşısındakini anlayabilecek, ona ulaşabilecek veya onu değiştirebilecek özel biri olarak görebiliyor. Böylece ilişkide yalnızca karşıdaki kişiye duyulan ilgi değil, onun hayatında vazgeçilmez olma ve onu değiştirebilme arzusu da etkili olabiliyor.
TEHLİKE VE GÜÇ ALGISI NEDEN ÇEKİCİ HALE GELEBİLİYOR?
Klinik Psikolog Aleyna Damla Özcan'ın değerlendirdiği bir diğer etken, tehlike ve ulaşılmazlık algısı. Toplumun büyük bölümünün uzak durduğu birine yakınlaşmak, bazı kişiler tarafından sıra dışı veya heyecan verici bir deneyim olarak görülebiliyor. Tehlikeli ya da ulaşılması güç bir kişiyle ilişki kurma düşüncesi, kişide kendisini farklı ve ayrıcalıklı hissetme duygusu yaratabiliyor. Suçla gündeme gelen bir kişiyle ilişkilendirilmenin getirebileceği ilgi ve tanınma da bu davranışların olası nedenleri arasında değerlendirilebilir. Böyle bir yakınlık, bazı kişiler için sosyal çevrede dikkat çekmenin veya kendisini daha önemli hissetmenin bir yolu haline gelebiliyor. Bu nedenle suçlulara yönelik hayranlığı her durumda romantik bir bağın göstergesi olarak değerlendirmemek gerekiyor.
SOSYAL MEDYA SUÇLUYU ÖNE ÇIKARIRKEN MAĞDURU UNUTTURABİLİYOR
Klinik Psikolog Aleyna Damla Özcan, sosyal medyanın suç işleyen kişilere yönelik ilgiyi daha geniş kitlelere ulaştırabilen bir mecra olduğuna dikkat çekiyor. Geçmişte mektuplar ve cezaevi ziyaretleri aracılığıyla görünür olan hayranlık, bugün fotoğraflar, videolar, yorumlar ve paylaşımlar üzerinden yayılabiliyor.
Özcan, özellikle failin fiziksel görünümünün öne çıkarılması, işlenen suçun ve mağdurun yaşadıklarının geri planda kalmasına neden olabiliyor. Takipçi sayılarının artması ve benzer yorumların çoğalması da başka kullanıcıların bu ilgiye katılmasını kolaylaştırabiliyor.Böylece bir suç olayında konuşulması gereken mağdurun yaşadıkları, kayıplar ve failin sorumluluğu yerine, zaman zaman failin ne kadar ilgi gördüğü gündeme taşınabiliyor.
SUÇLUYU ANLAMAK, SUÇU HAKLI GÖRMEK ANLAMINA GELMİYOR
Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Klinik Psikoloğu Aleyna Damla Özcan, “suç işleyen kişilere yönelik ilginin tek bir nedenle açıklanamayacağı görülüyor. Hibristofili, kurtarma arzusu, güç ve tehlike algısı, tanınma isteği ve sosyal medyanın etkisi, bu davranışları anlamak için ele alınabilecek farklı başlıklar arasında bulunuyor.” Önemli olan, bir kişinin neden ilgi gördüğünü merak etmekle onun davranışlarını onaylamak arasındaki farkı korumak. Bir suçlunun geçmişini anlamaya çalışmak, mağdurun yaşadıklarını göz ardı etmeyi veya suçun sorumluluğunu ortadan kaldırmayı gerektirmiyor. Özcan'ın ele aldığı konu, suç işleyen kişilere yönelik toplumsal ilginin ardındaki psikolojik dinamikleri değerlendirirken mağdurun yaşadıklarının ve failin sorumluluğunun gözden kaçırılmaması gerektiğini ortaya koyuyor.
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.